Bipolaire stoornis: wanneer uw stemming uw leven beheerst… - VivaGezond

Bipolaire stoornis: wanneer uw stemming uw leven beheerst…

This post is also available in: Frans

Depressie aan de ene kant… euforie aan de andere. Bipolaire patiënten bevinden zich non-stop tussen twee uitersten zonder dat ze het echt beseffen. Samen met dokter Daniel Souery, psychiater in het Europees centrum voor medische psychologie Psy Pluriel-Pastur, nemen we deze Januskoppige ziekte onder de loep.

Een stemmingsstoornis

Een bipolaire stoornis is een ziekte waarbij de regeling en het evenwicht van de gemoedsgesteldheid is aangetast. Mensen met een bipolaire stoornis hebben overdreven tot extreme stemmingswisselingen zonder dat een externe gebeurtenis daar aanleiding toe geeft.

Anderzijds kan een gebeurtenis ook een buitenmaatse reactie uitlokken. Een bipolaire stoornis (BS) die men in haar meest typische en duidelijkste vorm ‘type 1’ noemt, wordt gekenmerkt door grote stemmingswisselingen en buitensporige pieken en dalen. Weken van extreme wanhoop en neerslachtigheid worden afgewisseld met weken van grote euforie (manische toestand) waarin gedachten, woorden, plannen en handelingen versnellen.

Dat alles gebeurt zonder dat de bipolaire persoon inziet dat zijn toestand abnormaal is.

Tussen die twee uitersten kent hij een periode van remissie. Het leven verloopt dan zo normaal als mogelijk is, na maanden van afwisselende depressie en euforie.

Naast deze vorm bestaan er ook zwakkere vormen. De depressie is daarbij net zo verscheurend, maar de manische periodes of pieken zijn minder extreem. Men spreekt in dat geval van hypomanie. Doordat de symptomen zwakker zijn, is de diagnose moeilijker te stellen, des te meer omdat de patiënt in twee derde van de gevallen ook overmatig alcohol of cannabis gebruikt. Het gevolg is dat de meeste mensen die aan een zwakkere vorm lijden, een lange therapeutische zwerftocht afleggen vooraleer hun stoornis wordt bepaald en hen de gepaste behandeling kan worden voorgeschreven.

Pieken en dalen met soms dramatische gevolgen

Bipolaire personen die door een dal gaan, hebben verschillende symptomen. Ze zijn aanhoudend moe, voelen zich somber, huilen veel, voelen geen liefde meer voor de mensen van wie ze normaal gezien houden, denken negatief, vinden zichzelf waardeloos, voelen zich schuldig… Als in een nachtmerrie die maandenlang duurt, komen in deze depressieve fase de meest donkere gedachten naar boven. Patiënten zijn bang voor iets onbeschrijflijks, hebben waanbeelden en voelen zoveel angst dat ze soms zelfmoord proberen te plegen.

De pieken zijn al net zo verwoestend. Personen in een manische fase kunnen enorm veel inspanningen leveren, zijn zeer goed bestand tegen vermoeidheid en voelen zich fysiek ongewoon sterk. Ze ontpoppen zich als ambiancemakers en spraakwatervallen… Hun woorden veranderen soms in ongemanierde en agressieve voorstellen, des te meer omdat de patiënten zich oppermachtig en onkwetsbaar voelen. Seksuele en agressieve driften worden sterker en versnellen terwijl remmingen verdwijnen.

Ze voelen geen schaamte meer, verliezen hun fatsoen en negeren elk verbod. De zieke gaat steeds intensere ervaringen opzoeken en zet al snel de stap naar alcohol, drugs of cyberseks. Ook daarin zal hij overdrijven. Die combinatie maakt de ziekte erger en drijft sommige bipolaire patiënten tot zeer ernstige fouten. Velen van hen komen in aanraking met het gerecht, krijgen schulden of worden achtergelaten door hun partner, voor wie het leven ondraaglijk is geworden!

Risicogroep

De prevalentie zou ter referentie op gemiddeld 3% van de bevolking liggen. Ervan uitgaande dat België elf miljoen inwoners telt, zou die prevalentie van 3% overeenkomen met 330.000 bipolaire patiënten! Dat betekent dat een heel groot aantal mensen nog niet is gediagnosticeerd. De patiënten zijn moeilijk op te sporen, des te meer omdat bij de groep adolescenten de waarschuwingssymptomen heel moeilijk vast te stellen zijn, vooral indien ze ook drugs gebruiken. Doordat de werking van dopamine een boost krijgt, wissen drugs immers de sporen uit.

De aandoening duikt gewoonlijk op tussen 15 en 19 jaar, met een tweede kwetsbaarheidspiek tussen 20 en 24 jaar. De ziekte begint dus meestal vóór de leeftijd van 30. Toch bestaan er ook gevallen waarin de eerste verschijnselen zich pas rond de 40 jaar of al in de vroege kindertijd voordoen.

Maar waar komen die stemmingswisselingen vandaan?

Men weet momenteel niet zeker wat de oorzaken van bipolaire stoornissen zijn. Wel zijn er ongetwijfeld biologische factoren bij betrokken. Die zouden het gevolg zijn van afwijkingen in de productie en transmissie van chemische stoffen die bepaalde hersencellen produceren. Die afwijkingen zouden met genetische factoren te maken hebben.

De ziekte komt inderdaad vaker voor bij personen van wie sommige familieleden ook aan de ziekte lijden. Er is nog maar weinig over dat gendefect geweten, maar het zou mogelijk een kwetsbaarheid veroorzaken, een grotere kans om de ziekte te ontwikkelen. Die kwetsbaarheid komt in de meeste gevallen tot uiting na een gebeurtenis of ervaring die de persoon diep treft.

En daarna…

De bipolaire stoornis zal zich afhankelijk van de persoon, de behandelingen, de levensstijl en de omgeving steeds anders ontwikkelen. Wanneer de eerste crisis heeft plaatsgevonden, heeft de bipolaire stoornis de neiging om een autonome evolutie door te maken. De cycli kunnen spontaan weer opduiken zonder dat een interne of externe gebeurtenis daar aanleiding toe geeft. Toch kunnen bepaalde situaties als gelukkige of droevige gebeurtenissen, veranderingen in het levensritme, ziekte of het gebruik van alcohol of drugs de terugkeer wel in de hand werken.

Hoe beter geïnformeerd, hoe beter gewapend!

“Een bipolaire stoornis kun je niet via een bloedproef vaststellen. Er zijn geen biologische tests die tot de diagnose van bipolaire stoornissen kunnen leiden”, verklaart Daniel Souery.Praten is de sleutel tot de diagnose, en dat gesprek met de patiënt moet vaak worden herhaald om de ziekte te kunnen bevestigen. Ook met de familie, de partner, de broers en zussen moet worden gesproken.”

Informatie over de ziekte en de behandeling kan de patiënt en zijn omgeving enorm helpen.

De behandeling: een multidisciplinaire aanpak

Bipolaire stoornissen vereisen een multidisciplinaire verzorging die van geval tot geval verschilt. De aanpak combineert een behandeling met geneesmiddelen, individuele of gezinstherapie en psycho-educatie waarin de patiënt en zijn omgeving leren hoe ze de ziekte in het dagelijkse leven beter kunnen beheersen. Er bestaat niet zoiets als één enkele stemmingsstoornis.

Iedere patiënt is anders en kan daardoor ook anders op de voorgestelde behandeling reageren. Een recent onderzoek toont aan dat elke molecule zich tot bepaalde symptomen van bipolariteit richt. Een stemmingsstoornis varieert met de tijd. Het kan dan ook lang duren (gemiddeld zes maanden) voor de meest geschikte behandeling wordt gevonden.

De patiënt moet daarvoor actief meewerken. Zijn waarnemingen helpen de behandeling te verbeteren. De psychiater zal overigens proberen de ongewenste bijwerkingen tot een minimum te beperken. Dat kan onder meer om gewichtstoename, rigiditeit, ongeduld, sedatie, geheugen- of libidostoornissen gaan.

“Allereerst worden er stemmingsstabilisatoren als lithium voorgeschreven”, verklaart dr. Souery. “Die verminderen de intensiteit en frequentie van de crisissen. Ze zijn echter niet voldoende. De arts zal bij een ernstige depressie ook antidepressiva voorschrijven, bij een manische fase neuroleptica, bij angststoornissen benzodiazepinen… Het allerbelangrijkste is dat de zieke de behandeling aanvaardt en wordt aangemoedigd om die correct te blijven volgen. De behandelingen duren lang. Sommige patiënten moeten er zelfs levenslang trouw aan blijven. Duidelijke en juiste informatie is dan ook een logische noodzaak.”

De relationele behandeling: psychotherapie

Psychotherapie is een behandelingstechniek zonder geneesmiddelen. De patiënt kan dankzij de aanwezigheid van een gekwalificeerd persoon, de psychotherapeut, stilstaan bij zichzelf. Er bestaan verschillende vormen van psychotherapie. Voor bipolaire personen raadt men meestal analytisch geïnspireerde therapie, cognitieve gedragstherapie en gezinssysteemtherapie aan. Deze aanpak is mogelijk tussen de crisisfasen in, evenals tijdens lichte depressies. Uw huisarts of psychiater kan u helpen een geschikte psychotherapeut te vinden. De huisarts is overigens vaak een belangrijke informatiebron omdat hij de persoonlijke en gezinssituatie van de patiënten kent.

Psycho-educatie: een belangrijk onderdeel…

Psycho-educatie is bedoeld voor patiënten en hun naasten en wil hen helpen de ziekte beter te aanvaarden en begrijpen. Deze psycho-educatieve aanpak is een gestructureerd proces dat zowel wetenschappelijke informatie, uitwisseling van indrukken en ervaringen, oefeningen als leersituaties omvat. Patiënten, verzorgers en naasten ontmoeten elkaar en leren in groep over verschillende thema’s als een gezonde levenshouding (regelmatige slaaptijden, geen alcoholgebruik, enz.), stress (een trigger), de ziekte zelf…

De groepen zijn echter ook plekken waar gedachten kunnen worden uitgewisseld. Niet alleen tussen de zieken, die merken dat ze niet de enigen met deze stoornis zijn, maar ook tussen de naasten, zonder dat de zieke erbij is, waardoor ze zich gemakkelijker kunnen uitdrukken. De naasten bevinden zich immers ook in een moeilijke situatie.

Zich vertrouwd maken met de ziekte betekent ook de waarschuwingssymptomen van een crisis kunnen herkennen (minder slapen, meer geld uitgeven…). Alleen zo kan de verzorging snel starten en de ernst van de crisis beperkt blijven. “Naarmate de crisissen opduiken, verzwakt de persoon en kunnen er weer nieuwe crisissen voorkomen. Externe factoren hebben dan meer en meer invloed op de stemming van de patiënt. Het is een vicieuze cirkel. Het is dan ook belangrijk dat de behandeling zo snel mogelijk van start gaat.”

Zodra de ziekte is vastgesteld, gaat ze nooit meer weg. “Zelfs wanneer de patiënt al maanden of jaren stabiel is, moet hij zich blijven laten opvolgen. In de meeste gevallen zal hij ook zijn geneesmiddelen moeten blijven innemen”, benadrukt dr. Souery. “Ik kan niet tegen een patiënt die al jaren stabiel is, zeggen dat hij genezen is. De ziekte kan de rest van zijn leven opnieuw de kop opsteken. Dat kan op eender welke leeftijd en in eender welke situatie.”

Hulp nodig?

  • Similes vzw: een vereniging die de levenskwaliteit van psychisch zieken en hun familie wil verbeteren. Er is ongetwijfeld een Similes afdeling bij u in de buurt. Meer informatie: federation@similes.org of www.similes.org
  • Ups & Downs: Het doel van Ups & Downs is om zowel de patiënten als hun partners en familieleden te begeleiden bij het omgaan met de manisch-depressieve stoornis (of bipolaire stoornis) of chronische unipolaire depressie. Adres: Tenderstraat 14 – 9000 Gent – www.upsendowns.be – contact@upsendowns.be
Met de medewerking van dr. Daniel Souery, psychiater bij Psy Pluriel
Share on Facebook0Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn0Pin on Pinterest0Email this to someone